Jak napisać dobry esej radzi Izabela Żukowska opiekun literacki Konkursu

Wybitny włoski pisarz, Umberto Eco, zapytany o to, czy pisanie jest trudne, odpowiadał, że nie. Wystarczy pisać „od lewej do prawej”. I już. Nieskomplikowane, prawda? Ale nie wystarczy pisać. Trzeba pisać tak, by ktoś inny chciał to, co napisaliśmy, przeczytać. I to jest już znacznie trudniejsze. Bo musimy zadbać nie tylko o odpowiedni język, stylistykę, ortografię i gramatykę, czyli to, co amerykański pisarz Stephen King nazywa narzędziami, które każdy pisarz powinien nosić w swojej podręcznej skrzynce. Musimy postarać się także o to, by to, co napiszemy, było interesujące.

Kiedy tworzymy opowiadanie, interesująca powinna być sama historia. Ciekawy bohater, wciągające wydarzenia i opowieść zakończona pointą. Jednak kiedy tworzymy esej, historia nie jest najważniejsza. Najważniejsze jest to, co chcemy naszym czytelnikom przekazać, nasze emocje, przemyślenia i refleksje. Dlatego esej z pozoru jest prosty – bo możemy przecież pisać o czymkolwiek, w rzeczywistości jednak jest formą bardzo trudną do napisania, wymagającą nie tylko sprawnego pióra, ale i zatrzymania się autora, który w słowach powinien przekazać swoje myśli na konkretny temat.

Esej wymyka się sztywnym definicjom. Choć możemy go podzielić na esej naukowy, czyli poruszający zagadnienia związane z różnymi dziedzinami nauki, filozoficzny – dotyczący filozofii czy etyki, krytyczny – poświęcony sztuce, czy publicystyczny – tu punktem wyjścia mogą być tematy społeczne czy związane z codziennym życiem, to sama forma eseju, czyli sposób, w jaki przedstawimy dany temat, zależy wyłącznie od nas. Ważną cechą eseju jest bowiem subiektywizm autora, który może przedstawić swój punkt widzenia. W przeciwieństwie do artykułu prasowego, w którym musimy podać udokumentowane fakty, w eseju możemy opisać własne przemyślenia. Fakty mogą nam służyć jako punkt wyjścia do rozważań, które w nim zawrzemy, ale to nasze zdanie, nasza opinia są tutaj najważniejsze. Zatem rozpoczynając pracę nad esejem, musimy najpierw przemyśleć problem, o którym chcemy napisać. Czy zgadzam się z opinią innych na dany temat? Czy widzę coś czego nie widzą inni? Podoba mi się to, co z tego wynika, czy nie? Dlaczego? To pytania, które powinniśmy sobie postawić zanim postawimy pierwszą literę, zanim napiszemy pierwsze zdanie naszego eseju.

Sama nazwa esej pochodzi od francuskiego słowa essayer, które oznacza próbę dotarcia do sedna, odkrycie sensu. Dlatego esej jest formą otwartą, nie musi kończyć się podsumowaniem. Może być zapytaniem o istotę problemu, a nie odpowiedzią, gdyż odpowiedź może być zależna od tego, kto ją przedstawia, a zatem dyskusja nie kończy się podsumowaniem. Jest otwarta, gotowa na dialog, na inny głos  w tej samej sprawie. Ja w eseju to niezwykle ważny element gatunku. Bo to autor jest w nim podmiotem, to autor przedstawia swoją subiektywną opinię. Refleksja i subiektywizm to słowa, które najlepiej określają esej.

I tu dochodzimy do pewnego paradoksu. Esej powinien być subiektywny i refleksyjny, ale nie powinien być chaotycznym strumieniem wyrzucanych przez autora słów. Esej to forma, w której autor może pokazać kunszt swego pisarstwa. Może przedstawiając własne odczucia czy refleksje sięgnąć do wyszukanych środków stylistycznych – metafor, dygresji, retrospekcji. Może przywoływać cytaty innych autorów, choć powinny być one przedstawiane w odniesieniu do własnego zdania, być podstawą polemiki czy ilustrować zdanie autora na podejmowany temat. Nigdy jednak nie zamienia się w opowiadanie, nie przybiera formy fikcji literackiej. Esej to nie opowiadanie, nie rozprawka naukowa, ale sposób ekspresji, możliwość przekazania innym w formie pisanej własnej opinii, własnych przemyśleń.

Podsumowując, esej powinien charakteryzować się następującymi cechami:

– subiektywizm – autor powinien przedstawić własną opinię

– refleksyjność – temat powinien wywoływać przemyślenia autora, który poprzez sposób pokazania problemu w eseju, będzie prowokował do przemyśleń także czytelnika

– estetyzm – autor powinien pokazać kunszt językowy

– otwartość – esej nie musi mieć ściśle określonego zakończenia, pointy, morału, może pozostawić czytelnika z pytaniem, na które ten będzie musiał po lekturze sam sobie na nie odpowiedzieć

– synkretyzm – pisząc esej autor powinien korzystać w form zapożyczonych z innych gatunków literackich

– intertekstualność – autor powinien czerpać z dzieł innych autorów, cytować ich wypowiedzi, odnosić się do utworów artystycznych innych twórców, polemizować z nimi

– dygresyjność – esej nie ma sztywnej formy, możemy więc pisząc go uciekać w dygresje, choć powinny one wiązać się z głównym tematem eseju.

Esej jest zatem formą trudną, od autora wymagającą wiedzy i wrażliwości. Jednak napisanie eseju może być wyzwaniem intelektualnym, które nie tylko podniesie naszą sprawność wypowiedzi, ale sprawi, że inni zainteresują się tematem, na który pisząc zwrócimy im uwagę.

Komentarze są wyłączone.

  • Oczo5 Con
    Oczo4 Con
    oczo2 Con
    oczo3 Con
    oczo1 Con